Bị xe bồn cán qua người trong một vụ tai nạn giao thông, nam thanh niên 19 tuổi được đưa đến Bệnh viện Đại học Phenikaa (PhenikaaMec) trong tình trạng đau nhiều vùng bụng - chậu bên trái, tức ngực kèm da - niêm mạc nhợt. Kết quả chẩn đoán hình ảnh xác định người bệnh bị chấn thương lách độ IV, kèm các ổ giả phình lớn trong nhu mô lách và thoát thuốc dưới bao lách, nhiều dịch máu trong ổ bụng. Trước nguy cơ mất máu đe dọa tính mạng và khả năng phải cắt bỏ lách, các bác sĩ PhenikaaMec đã khẩn trương phối hợp cấp cứu, can thiệp nút mạch cầm máu, giúp người bệnh vượt qua tình trạng nguy kịch và từng bước hồi phục.
Chấn thương lách độ IV, nhiều ổ giả phình động mạch tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết ồ ạt, đe dọa tính mạng
Người bệnh T.N.M.S. (sinh năm 2007) được đưa đến PhenikaaMec ngay sau tai nạn. Đây là tình huống cấp cứu đặc biệt nguy hiểm, đòi hỏi các bác sĩ phải nhanh chóng đánh giá tổn thương và triển khai những biện pháp hồi sức cần thiết.
Nhớ lại thời điểm con nhập viện, mẹ người bệnh chia sẻ: “Tình trạng của con đang lịm dần đi, bác sĩ thông báo mất máu nhiều, có thể phải cắt bỏ lá lách”. Với người mẹ, từng phút trôi qua khi ấy đều là những phút giây thấp thỏm, chỉ mong các bác sĩ có thể kịp thời cứu con qua cơn nguy kịch.
Các bác sĩ Trung tâm Hồi sức cấp cứu nhanh chóng hỗ trợ thở máy và truyền máu cho người bệnh
Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ Trung tâm Hồi sức cấp cứu lập tức hỗ trợ thở oxy, truyền máu và triển khai hồi sức tích cực nhằm kiểm soát tình trạng mất máu, duy trì các chức năng sống cho người bệnh. Song song với đó, BSCKI. Trần Văn Năm - Bác sĩ Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh và Thăm dò chức năng nhanh chóng thực hiện siêu âm và chụp cắt lớp vi tính (CT) ổ bụng có cản quang.
Hình ảnh siêu âm cho thấy tổn thương dập nhu mô lách kèm nhiều dịch máu trong ổ bụng
“Kết quả chẩn đoán xác định người bệnh bị chấn thương lách độ IV theo phân độ của Hiệp hội Phẫu thuật Chấn thương Hoa Kỳ (AAST) năm 2018. Phim CT ghi nhận đường vỡ nhu mô lách lan rộng, nhiều ổ giả phình động mạch, hình ảnh thoát thuốc cản quang và dịch máu tự do trong ổ bụng. Đây là tổn thương nặng, tiềm ẩn nguy cơ chảy máu tiếp diễn, tái xuất huyết, mất máu ồ ạt và đe dọa tính mạng nếu không được kiểm soát kịp thời.” - Bác sĩ Năm cho biết.
Hình ảnh CT ổ bụng: nhiều ổ giả phình động mạch lách và thoát thuốc cản quang
Trước diễn biến phức tạp, các bác sĩ nhận định nếu không thể kiểm soát nguồn chảy máu, người bệnh có thể phải cắt bỏ lách để bảo đảm an toàn tính mạng. Với một người bệnh 19 tuổi, bên cạnh yêu cầu cấp cứu trước mắt, ê-kíp còn phải cân nhắc kỹ lưỡng về phương án điều trị và khả năng bảo tồn chức năng cơ quan khi điều kiện cho phép.
Phối hợp liên chuyên khoa, nút mạch lách cấp cứu kiểm soát nguồn xuất huyết
Ngay sau khi xác định tổn thương nghiêm trọng, các bác sĩ Hồi sức cấp cứu, Khoa Ngoại Tổng hợp, Điện quang can thiệp và Gây mê hồi sức đã khẩn trương phối hợp hội chẩn. Sau hồi sức tích cực và truyền máu, huyết động của người bệnh đáp ứng và ổn định trở lại, đủ điều kiện để ê-kíp lựa chọn nút mạch lách cấp cứu dưới hướng dẫn của hệ thống chụp mạch số hóa xóa nền (DSA) thay cho phẫu thuật cắt lách.
Đây là kỹ thuật can thiệp nội mạch, cho phép bác sĩ tiếp cận các mạch máu tổn thương thông qua hệ thống ống thông và đưa vật liệu nút mạch đến vị trí cần xử trí. Phương pháp này giúp kiểm soát nguồn chảy máu mà không cần phẫu thuật mở, qua đó tạo cơ hội bảo tồn lá lách cho người bệnh.
Ekip can thiệp của Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh trong đó BSCKI. Trần Văn Năm phối hợp với TS. BS Trần Thanh Tùng – Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp và TS. BS Ôn Quang Phóng – Phó Trưởng khoa Ngoại Tổng hợp thực hiện chụp khảo sát động mạch lách, xác định các ổ giả phình và vị trí thoát thuốc. Hình ảnh mạch máu được hiển thị liên tục và rõ nét giúp ê-kíp định vị các nhánh động mạch tổn thương, lựa chọn đường tiếp cận và kiểm soát chính xác vị trí cần nút mạch.
Hình ảnh sau nút mạch cho thấy đã kiểm soát được nguồn chảy máu, loại bỏ các ổ giả phình mạch máu, bảo tồn tối đa nhu mô lách còn lại
Bằng kỹ thuật luồn vi ống thông siêu chọn lọc, các bác sĩ tiếp cận những nhánh mạch tổn thương, sau đó sử dụng hỗn hợp keo N-butyl cyanoacrylate (Histoacryl) pha với Lipiodol kết hợp vật liệu gelatin xốp (Spongel) để nút tắc các vị trí cần thiết. Kỹ thuật đòi hỏi độ chính xác cao nhằm cắt nguồn máu đến vùng tổn thương, đồng thời hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các nhánh mạch lành.
Sau can thiệp, kết quả chụp mạch kiểm tra không còn hình ảnh thoát thuốc, các ổ giả phình đã được nút tắc hoàn toàn; phần nhu mô lách còn lại vẫn được tưới máu. Thủ thuật kết thúc thuận lợi, không ghi nhận tai biến trong và sau can thiệp.
Chia sẻ sau khi sức khỏe đã ổn định, người bệnh cho biết: “Trong quá trình điều trị tại PhenikaaMec, em được các bác sĩ, điều dưỡng chăm sóc chu đáo, thường xuyên thăm hỏi và động viên. Hiện tại sức khỏe em đã tốt hơn nhiều, có thể đi lại và vận động bình thường.”
.webp)
Người bệnh sức khỏe ổn định, đã có thể ăn uống và đi lại vận động nhẹ
Ý nghĩa của nút mạch lách trong điều trị bảo tồn chấn thương lách
Lách là cơ quan có vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch, đặc biệt trong việc chống lại một số vi khuẩn có vỏ bọc như phế cầu, não mô cầu. Người bệnh sau cắt lách có nguy cơ suốt đời gặp nhiễm khuẩn tối cấp sau cắt lách (OPSI). Biến chứng này hiếm gặp nhưng có tỷ lệ tử vong cao.
Với người bệnh trẻ tuổi, nút mạch lách siêu chọn lọc giúp kiểm soát chảy máu, đồng thời bảo tồn phần nhu mô lách còn chức năng, giảm nguy cơ các hệ lụy lâu dài của việc cắt lách. Để đạt được kết quả này, cần đánh giá tổn thương chính xác bằng chẩn đoán hình ảnh, hội chẩn kịp thời và phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa Hồi sức cấp cứu, Ngoại khoa, Chẩn đoán hình ảnh - Điện quang can thiệp và Gây mê hồi sức.
Sau chấn thương lách, người bệnh cần tái khám theo hẹn và hạn chế vận động mạnh, chơi thể thao đối kháng trong thời gian bác sĩ chỉ định để tránh nguy cơ chảy máu tái phát.
